2026 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü'nün sahipleri belli oldu. Karl Deisseroth, Peter Hegemann ve Georg Nagel, canlı hücrelerin faaliyetlerinin ışık aracılığıyla kontrol edilmesini mümkün kılan çalışmaları nedeniyle ödüle layık görüldü.

İsveç'teki Karolinska Enstitüsü'nde düzenlenen basın toplantısıyla 2026 Nobel Tıp Ödülü'nün sahipleri duyuruldu. Bu yılki ödül, sinirbilim ve biyoteknoloji alanında önemli bir yöntem olarak kabul edilen optogenetik üzerine yapılan öncü çalışmalar nedeniyle Karl Deisseroth, Peter Hegemann ve Georg Nagel'e verildi.

Hücreler ışıkla kontrol edilebiliyor

Nobel Komitesi tarafından yapılan açıklamada, üç bilim insanının ışığa duyarlı iyon kanalları üzerindeki keşiflerinin, canlı hücrelerin aktivitelerinin ışık kullanılarak kontrol edilmesinin önünü açtığı belirtildi.

Peter Hegemann ve Georg Nagel, channelrhodopsin adı verilen ve ışığa karşı duyarlılık sağlayan proteinin keşfinde önemli rol oynadı. Araştırmacılar, söz konusu proteinin farklı hücrelere aktarıldığında bu hücreleri ışığa duyarlı hale getirdiğini ortaya koydu.

Karl Deisseroth ise bu buluşu sinirbilim alanına taşıyan çalışmalarıyla öne çıktı. Deisseroth, channelrhodopsin proteinine ait geni sıçanlardan elde edilen sinir hücrelerine aktararak ışık aracılığıyla sinirsel sinyallerin kontrol edilmesini sağladı. Daha sonraki çalışmalarla yöntemin canlı hayvan beyninde de uygulanabileceği gösterildi.

Nobel sahipleri kimdir?

Karl Deisseroth, 1971 yılında ABD'de dünyaya geldi. Stanford Üniversitesi'nde biyomühendislik ile psikiyatri ve davranış bilimleri alanlarında profesör olarak görev yapan Deisseroth, özellikle sinir hücrelerinin faaliyetlerinin kontrol edilmesine yönelik çalışmalarıyla tanınıyor.

Peter Hegemann, 1954 yılında Almanya'da doğdu. Biyokimya ve biyofizik alanındaki araştırmalarıyla bilinen Hegemann, kimya eğitiminin ardından Ludwig Maximilian Üniversitesi'nde biyokimya alanında doktora yaptı. Bilimsel kariyerinde ışığa duyarlı proteinler üzerine önemli araştırmalar yürüttü.

Georg Nagel ise 1953 yılında Almanya'da doğdu. Konstanz Üniversitesinde biyoloji eğitimi alan Nagel, doktora sonrasında ABD'de Yale ve Rockefeller üniversitelerinde çalışmalar gerçekleştirdi. Hegemann ile Almanya'da biyofizik alanındaki araştırmaları sırasında birlikte çalışmaya başladı.

Nobel Tıp Ödülü hakkında

2026 yılı ödülüyle birlikte Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü bugüne kadar toplam 117 kişiye verildi. Ödülü şimdiye kadar hiçbir kişi ikinci kez kazanmadı.

Nobel Ödülleri, Alfred Nobel'in vasiyeti doğrultusunda insanlığa önemli katkı sağlayan kişi ve kuruluşları onurlandırmak amacıyla veriliyor. Fizik, kimya, edebiyat, barış ve fizyoloji veya tıp olmak üzere beş ana kategoride dağıtılan ödüllere daha sonra ekonomi alanındaki ödül de eklendi.

Ödüller geleneksel olarak Alfred Nobel'in ölüm yıl dönümü olan 10 Aralık'ta düzenlenen törenle sahiplerine takdim ediliyor.

Optogenetik neden önemli?

Optogenetik, ışığa duyarlı proteinler kullanılarak hücrelerin, özellikle de sinir hücrelerinin faaliyetlerinin hassas biçimde kontrol edilmesine imkan sağlıyor. Yöntem, beynin nasıl çalıştığının anlaşılması ve sinir sistemiyle ilişkili hastalıkların araştırılması açısından bilim dünyasında önemli bir araç haline geldi.

2026 Nobel Tıp Ödülü'nün Deisseroth, Hegemann ve Nagel'e verilmesi, ışıkla kontrol edilebilen hücresel mekanizmaların modern sinirbilim ve biyoteknoloji üzerindeki etkisini bir kez daha gündeme taşıdı.