Türkiye’de milyonlarca sigara kullanıcısını ilgilendiren yeni bir düzenleme hazırlığı gündemde. Üzerinde çalışılan taslağa göre paketli tütün ürünlerinden paket başına 20 TL “Sağlıklı Hayata Katkı Payı” alınması planlanıyor. Ancak düzenleme henüz yasalaşmış değil ve şu an için sigara fiyatlarına uygulanmış kesin bir 20 TL zam bulunmuyor.
Paket Başına 20 TL Katkı Payı Planlanıyor
Hazırlıkları sürdürülen düzenlemede paketli tütün ürünlerinden paket başına 20 TL katkı payı alınması öngörülüyor. Paketsiz tütün ürünleri için ise kilogram başına 100 TL katkı payı getirilmesi gündemde.Söz konusu düzenlemenin yasalaşması durumunda tütün ürünleri açısından yeni bir maliyet kalemi oluşacak. Ancak bu maliyetin tamamının tüketici fiyatlarına yansıyıp yansımayacağı veya sigara fiyatlarının tam olarak ne kadar artacağı şimdiden kesinleşmiş değil.Bu nedenle mevcut durumda örneğin 120 TL'ye satılan bir sigaranın doğrudan 140 TL olacağını söylemek mümkün değil.
“Sigaraya 20 TL Zam Geldi” İfadesi İçin Henüz Erken
Düzenlemeyle ilgili en önemli ayrıntılardan biri, çalışmanın henüz taslak aşamasında olması.Şu anda yürürlüğe girmiş paket başına 20 TL'lik yeni bir sigara zammı bulunmuyor. Gündemde olan konu, yasalaşması halinde uygulanabilecek 20 TL tutarındaki katkı payı.Teklifin TBMM'ye sunulması, komisyonlarda görüşülmesi ve Genel Kurul'da kabul edilmesinin ardından uygulamanın nasıl hayata geçirileceği netleşecek.
110 Milyar TL'lik Kaynak Hesabı
Taslakta yer alan düzenlemenin önemli bir mali boyutu da bulunuyor. Yıllık sigara tüketiminin yaklaşık 5,5 milyar paket olduğu varsayımı üzerinden yapılan hesaplamaya göre paket başına 20 TL katkı payı, yıllık yaklaşık 110 milyar TL'lik bir kaynak oluşturabilir.Bu hesap, tüketim miktarının söz konusu seviyede gerçekleşmesi ve katkı payının paket başına 20 TL olarak uygulanması varsayımına dayanıyor.Planlanan sistemle elde edilecek kaynağın sağlık alanındaki çeşitli çalışmaların finansmanında kullanılması hedefleniyor.
Kaynak Sağlık Programlarına Aktarılabilir
“Sağlıklı Hayata Katkı Payı” adı altında toplanması planlanan gelirle farklı sağlık programlarının desteklenmesi gündemde.Taslakta öne çıkan kullanım alanları arasında;
- Sigara bırakma tedavileri,
- Tütün kullanımına bağlı hastalıkların taranması,
- Çocukluk çağı obezitesiyle mücadele,
- Ağız ve diş sağlığı çalışmaları,
- Sağlıklı beslenme programları,
- Spor faaliyetlerinin desteklenmesi
gibi alanlar yer alıyor.
Şekerli İçecekler ve Atıştırmalıklar da Kapsama Girebilir
Hazırlanan çalışmanın yalnızca sigara ve diğer tütün ürünleriyle sınırlı olmadığı belirtiliyor.Taslakta şekerli içecekler ile bazı atıştırmalık ürünlere yönelik farklı oranlarda katkı payları da gündeme geliyor. Şekerli içeceklerde 100 mililitre başına 5 TL'ye kadar katkı payı uygulanması üzerinde duruluyor.Ancak burada uygulanacak tutarın ürünün şeker oranına göre farklılaşabileceği belirtiliyor. Dolayısıyla tüm şekerli içeceklerde aynı miktarda artış yaşanacağı sonucuna varmak için henüz erken.Bazı atıştırmalık ürünlerde ise satış fiyatının yüzde 20'sine kadar katkı payı alınması planlanıyor. Hangi ürünlerin kapsamda olacağı ve oranların nasıl uygulanacağı ise düzenlemenin nihai metninde belli olacak.
Düzenlemenin Ekim veya Kasım Ayında Meclis'e Gelmesi Bekleniyor
Yaklaşık 25 maddelik bir düzenleme üzerinde çalışma yapıldığı belirtiliyor. Hazırlıkların tamamlanmasının ardından teklifin ekim veya kasım ayında TBMM'ye sunulması bekleniyor.Ancak teklifin Meclis'e sunulması, düzenlemenin aynı anda yürürlüğe gireceği anlamına gelmiyor. Öncelikle ilgili komisyonlarda görüşülmesi, ardından Genel Kurul'da değerlendirilmesi ve kabul edilmesi gerekiyor.Yürürlük tarihi ise TBMM'deki yasama sürecinin tamamlanmasının ardından ortaya çıkacak.
2027'de Uygulanması Gündemde
Yeni katkı payı sisteminin 2027 yılında uygulanabileceğine ilişkin beklentiler bulunuyor. Buna karşın şu aşamada kesinleşmiş bir yürürlük tarihi bulunmuyor.Bu nedenle “1 Ocak 2027'de sigaraya kesin 20 TL zam geliyor” şeklindeki ifadelerin şu an için kesinleşmiş bir bilgi olarak değerlendirilmemesi gerekiyor.Öncelikle düzenlemenin TBMM'ye sunulması ve yasalaşması gerekiyor.
Sigara Fiyatlarında Yeni Maliyet Kalemi Oluşabilir
Düzenlemenin hayata geçirilmesi halinde sigara fiyatlarında mevcut vergi yüklerine ek olarak yeni bir maliyet kalemi ortaya çıkabilir.Özellikle düşük fiyatlı ürünlerde katkı payının satış fiyatı üzerindeki etkisi daha belirgin hale gelebilir. Bununla birlikte nihai tüketici fiyatını yalnızca katkı payı belirlemeyecek. Üreticilerin maliyet artışını ne ölçüde fiyatlara yansıtacağı da fiyat oluşumunda etkili olacak.Bu nedenle düzenleme yasalaşmadan ve uygulama ayrıntıları açıklanmadan sigara fiyatlarının ne kadar olacağı konusunda kesin bir rakam vermek mümkün değil.
Şimdilik Kesinleşmiş Bir Zam Yok
Özetle, paketli tütün ürünlerine paket başına 20 TL “Sağlıklı Hayata Katkı Payı” getirilmesine yönelik bir düzenleme hazırlığı bulunuyor. Ancak bu tutar şu anda yürürlükte olan bir sigara zammı değil.Düzenlemenin TBMM'ye sunulması, Meclis sürecinden geçmesi ve yasalaşması halinde uygulamanın kapsamı ile yürürlük tarihi kesinleşecek.Sigara dışında şekerli içecekler ve bazı atıştırmalık ürünlere yönelik katkı paylarının da gündemde olması nedeniyle, teklifin Meclis'e sunulduğunda alacağı nihai şekil tüketiciler açısından yakından takip edilecek.
