Anayasa Mahkemesinin (AYM), 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 175. maddesinde yer alan yoksulluk nafakasına ilişkin düzenlemenin iptaline dair gerekçeli kararı Resmi Gazete'de yayımlandı.AYM Genel Kurulu, Antalya 12. Aile Mahkemesinin başvurusu üzerine 4 Haziran'da düzenlemeyi iptal etmişti. Kararın Resmi Gazete'de yayımlanmasıyla birlikte, iptal edilen hükmün yerine yeni bir yasal düzenleme yapılması için öngörülen 9 aylık süre de işlemeye başladı.
AYM: Nafaka konusunda tarafların menfaatleri dengelenmeli
İptal edilen düzenleme, boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek tarafın geçimini sağlamak amacıyla, gerekli şartların bulunması halinde herhangi bir süre sınırı olmaksızın yoksulluk nafakası alabilmesine imkan tanıyordu.Yüksek Mahkeme, bu sistemin nafaka yükümlüsü açısından süresiz bir mali yükümlülük oluşturduğuna dikkat çekti. Kararda, nafaka alacaklısının korunması ile nafaka yükümlüsünün haklarının birlikte değerlendirilmesi gerektiği belirtildi.AYM, devletin kişilerin maddi ve manevi varlığını koruma yönündeki pozitif yükümlülüğü kapsamında iki taraf arasındaki menfaatlerin makul biçimde dengelenmesi gerektiğini vurguladı.
Nafakanın süresi belirlenirken hangi kriterler dikkate alınacak?
Gerekçeli kararda, boşanma sonrasında nafaka süresinin belirlenmesinde tek bir ölçütün yeterli olmayacağı ifade edildi.Bu kapsamda;
- Evliliğin süresi,
- Eşlerin yaşı,
- Sağlık durumları,
- Eğitim durumları,
- Ekonomik ve sosyal koşulları,
- Nafaka alacaklısının kendi geçimini sağlayabilme kapasitesi,
- Nafakanın nafaka borçlusunun boşanma sonrasındaki yaşamına etkisi,
- Çalışma hayatına katılma imkanları
gibi unsurların dikkate alınması gerektiği belirtildi.AYM, hakime somut olayın özelliklerine göre nafakanın süresini belirleme konusunda yetki tanınmasının önemine işaret etti.
Süresiz nafaka hangi durumlarda mümkün olabilecek?
Mahkeme, yoksulluk nafakasının her durumda belirli bir süreyle sınırlandırılması gerektiğini de belirtmedi.Kararda, somut olayın özellikleri ve belirli şartların varlığı halinde nafakanın süresinin uzatılabilmesine, hatta gerekli durumlarda yaşam boyu devam edecek şekilde hükmedilebilmesine imkan tanınabileceği ifade edildi.Bunun için yeni düzenlemede hangi şartlarda süresiz nafakaya karar verilebileceğinin açık ve öngörülebilir biçimde belirlenmesi gerektiği vurgulandı.
Nafaka borcu hangi durumlarda sona eriyor?
Mevcut düzenlemeye ilişkin değerlendirmede, nafaka yükümlüsünün kusursuz olmasının tek başına nafaka ödeme yükümlülüğünü ortadan kaldırmadığına dikkat çekildi.Nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi, evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması, haysiyetsiz hayat sürmesi veya taraflardan birinin ölmesi gibi durumların ortaya çıkmaması halinde yükümlülüğün devam ettiği belirtildi.AYM, bu şartlar dışında nafaka borcunun herhangi bir süreyle sınırlandırılmadan devam edebilmesinin nafaka yükümlüsü açısından ağır bir külfet oluşturabileceği değerlendirmesinde bulundu.
"Ömür boyu evliliğin sonuçlarıyla bağlı kalmak" değerlendirmesi
Gerekçeli kararda, nafaka yükümlüsünün boşanmanın ardından ömür boyu önceki evliliğin mali sonuçlarıyla bağlı kalmasının, kişinin ekonomik ve sosyal yaşamı üzerinde oluşturabileceği etkilere de dikkat çekildi.AYM, çatışan hak ve menfaatler arasında makul bir denge kurulması gerektiğini belirterek, herhangi bir ölçüt ortaya konulmadan nafakanın kategorik biçimde süresiz olmasının bu dengeyi bozabileceğini ifade etti.
Yeni düzenlemede hakime takdir yetkisi verilmesi bekleniyor
AYM'nin gerekçesinde, yeni yasal düzenlemenin nafakanın süresine ilişkin daha belirli ve öngörülebilir bir çerçeve oluşturması gerektiği ortaya konuldu.Buna göre, hakim tarafından nafakanın süresi belirlenirken evliliğin süresi, nafaka alacaklısının yaşı, eğitim ve sağlık durumu ile ekonomik ihtiyaçları ve kendi imkanlarıyla geçimini sağlayabilme kapasitesi gibi unsurların dikkate alınması öngörülüyor.Aynı zamanda, somut olayın koşulları nedeniyle nafakanın süresiz olarak verilmesini gerektiren durumların da kanunda açık şekilde düzenlenmesi gerektiği belirtiliyor.AYM, mevcut düzenlemenin bu ölçütleri ortaya koymadan her koşulda süresiz nafaka talebine imkan vermesini, devletin kişilerin maddi ve manevi varlığının korunmasına ilişkin pozitif yükümlülüğüyle bağdaşmayan bir durum olarak değerlendirdi.
İlan ve düzenlemenin yürürlüğe gireceği tarih için Resmi Gazete'deki gelişmeleri takip edebilirsiniz. 
